Siyosat
Markaziy Osiyoda 2030 yilga borib elektr energiyasiga bo‘lgan talab 40 foizga oshadi, deya ogohlantiradi ETB hisobotida
Ayrim hududlarda infratuzilmaning qarishi 70 foizga yetgan bir paytda, mintaqaning elektr energetika tarmog‘i zudlik bilan modernizatsiyaga muhtoj, O‘zbekiston esa qayta tiklanadigan energiya manbalarini jadal joriy etish bo‘yicha yetakchiga aylanmoqda.
Markaziy Osiyoning energetika landshafti aholining tez sur’atlar bilan o’sishi, sanoatlashtirish va Sovet davridagi eskirgan infratuzilmani almashtirish zarurati tufayli katta o’zgarishlar yoqasida turibdi. Yevroosiyo Taraqqiyot Bankining (YTB) “Markaziy Osiyoning energetika sektori: modernizatsiya va energetikaga o‘tish” deb nomlangan keng qamrovli yangi hisobotiga ko‘ra, mintaqa hozirda “trilemma” bilan to‘qnash kelmoqda: energiya xavfsizligini ta’minlash, fuqarolar uchun arzon narxlarni saqlash va ekologik barqarorlikka erishish o‘rtasidagi qiyin muvozanat.
EDB 2026 hisobotida 80 milliondan ortiq aholi istiqomat qiluvchi mintaqada elektr energiyasiga bo‘lgan talab har yili 3-6 foizga oshib borayotgani ta’kidlangan. 2030 yilga kelib jami iste’mol taxminan 370 milliard kVt/soatga yetishi kutilmoqda, bu hozirgi darajadan 40 foizga oshadi. Ushbu talabni qondirish 2050 yilga borib aniq nol maqsadlarga erishish uchun mintaqa bo’ylab taxminan 1,4 trillion dollar miqdorida investitsiyalarni talab qiladi.
Resurslar bo’yicha bo’lingan hududlar
Hisobotda Markaziy Osiyo mamlakatlari boʻylab “tuzilmaviy qutblanish” batafsil bayon etilgan. Qirgʻiziston va Tojikiston elektr energiyasining 90% dan ortigʻi gidroenergetikaga tayanadi, quyi oqimdagi davlatlar (Qozogʻiston, Oʻzbekiston va Turkmaniston) esa qazib olinadigan yoqilgʻiga qattiq qaramligicha qolmoqda.
Qozog‘istonda elektr energiyasining 63 foizi ko‘mirdan ishlab chiqariladi, Turkmaniston esa deyarli butunlay (99,9 foiz) gazga tayanadi. O‘zbekiston ham xuddi shunday yo‘l tutmoqda, 2025-yil boshida ko‘mir va gaz jami elektr energiyasi ishlab chiqarishning qariyb 80 foizini tashkil qiladi. Yagona energiya manbasiga yuqori darajada qaramlik milliy tarmoqni yoqilg‘i tanqisligi va ekstremal ob-havo hodisalariga qarshi himoyasiz qiladi. Bu O‘zbekistonda 2023-yilgi energetika inqirozi davrida, g‘ayrioddiy sovuq ob-havo tufayli gaz bosimi pasayib, elektr energiyasi keng ko‘lamli uzilishlarga sabab bo‘lganida ko‘rindi.
ETB “inertsiya va tuzilmaviy to‘siqlar” tufayli mintaqaning elektr energiyasi ishlab chiqarish tarkibi 30 yil davomida deyarli o‘zgarmaganligidan ogohlantiradi. Bundan tashqari, elektr tarmoqlari va issiqlik elektr stansiyalarining 70% ga yaqini foydalanish muddatini tugatayotgani bilan jihozlarning jismoniy holati xavotirli.
O’zbekistonning tez o’tish davri
O’zbekiston yashil energiya sayohatini ba’zi qo’shnilariga qaraganda kechroq boshlagan bo’lsa ham, qayta tiklanadigan energiya (RE) jadal o’sishi uchun namuna sifatida ko’rsatilmoqda. 2025-yilning birinchi yarmida O‘zbekistonda ishlab chiqarilayotgan elektr energiyasining 22 foizdan ortig‘i qayta tiklanadigan energiya hisobiga ishlab chiqarildi, xususan, quyosh va shamol ulushi 12 foizga yaqin.
Hisobotda xorij sarmoyasi hisobidan qurilgan birinchi yirik quyosh elektr stansiyalari ishga tushgani, Nukus yaqinidagi baland tog‘lar va Jizax viloyatida shamol energetikasi bo‘yicha yirik loyihalar barpo etilayotgani qayd etilgan. Bunday yutuqlarga qaramay, Oʻzbekistonda aholi jon boshiga elektr energiyasi isteʼmoli pastligicha qolmoqda, bu esa yiliga 1800 kVt/soatni tashkil etadi, bu esa jahondagi oʻrtacha koʻrsatkichning qariyb yarmini tashkil etadi, bu esa iqtisodiyotni modernizatsiya qilish jarayonida talabning oʻsishda davom etishidan dalolat beradi.
Kelajakdagi ehtiyojlarni qondirish uchun OTB Oʻzbekiston va Qozogʻiston “2030-yillarning oʻrtalarida” atom energiyasi ishlab chiqarishga tayyorgarlik koʻrishni taklif qilmoqda. Atom elektr stantsiyalari hozirgi vaqtda gaz va ko’mir ustunlik qiladigan energiya aralashmasini diversifikatsiya qilish uchun zarur bo’lgan barqaror, uglerodsiz asosiy yuk energiyasini ta’minlashi mumkin.
“O’rta yo’l” strategiyasi
ETB mintaqa uchun “o’rta zamin” strategiyasini taklif qiladi, bu “yashil maksimalizm” va “konservativ skeptitsizm” dan qochadigan pragmatik yondashuv. Ushbu strategiya quyidagilarga qaratilgan:
Mavjud aktivlarni modernizatsiya qilish: samaradorlikni oshirish va chiqindilarni kamaytirish uchun an’anaviy issiqlik va gidroelektr stansiyalarini yangilang. Moslashuvchan energiya ishlab chiqarish: shamol va quyosh energiyasini ishlab chiqarishning o’zgaruvchan tabiatini muvozanatlash uchun akkumulyator energiyasini saqlash tizimlari (BESS) va nasosli gidroenergetika loyihalarini birlashtirish. Raqamlashtirish: cho‘qqilarni boshqarish va texnik yo‘qotishlarni kamaytirish uchun aqlli hisoblagichlar va “aqlli tarmoq” texnologiyalarini (SCADA/EMS) o‘rnating. Mintaqaviy integratsiya: Markaziy Osiyo yagona energiya tizimi tomonidan ta’minlangan muvofiqlashtirishni bir marta tiklash va mavsumiy energiya almashinuvini ta’minlash.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, ayrim mamlakatlar yozda profitsitga ega bo’lsa-da, qishda tanqislikka duch keladigan mavsumiy nomutanosibliklarni faqat hukumatlar o’rtasidagi hamkorlik orqali hal qilish mumkin. ITB xulosasiga ko’ra, agar to’g’ri muvozanatlangan bo’lsa, bunday o’tish nafaqat iqlim maqsadlarini ta’minlashi, balki energiya narxlarini zaif aholi uchun hamyonbop ushlab turish orqali ijtimoiy barqarorlikni saqlashi mumkin.
Bugun, 25-sentyabr kuni O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Xitoy Xalqaro madaniy kommunikatsiya markazi raisi Long Yuysyan va Gonkongning «JDB Group» kompaniyasi asoschisi Chan Xuntoni qabul qildi. Bu haqda Prezident matbuot xizmati xabar berdi.
Qayd etilishicha, O‘zbekiston bilan Xitoy o‘rtasidagi barcha sharoitlarda har tomonlama strategik sheriklik munosabatlarini yanada chuqurlashtirish va madaniy-gumanitar aloqalarni mustahkamlash masalalari ko‘rib chiqildi.
Markaz O‘zbekistonning Xitoy bilan ko‘p qirrali hamkorligini mustahkamlashga katta hissa qo‘shib kelayotgani qayd etildi. Birgalikda infratuzilmani rivojlantirish, investitsiyalar va «yashil» sanoat sohalarida qator loyihalar amalga oshirildi.
«JDB Group» kompaniyasining O‘zbekistondagi faoliyatining ustuvor yo‘nalishlari sifatida zamonaviy shahar, transport va sanoat infratuzilmasini rivojlantirish hamda geologiya sohasi belgilandi.
Uchrashuv yakunida mazkur kompaniya ishtirokida amalga oshirilayotgan va yangi loyihalarni jadallashtirish yuzasidan kelishuvga erishildi.
Siyosat
Saida Mirziyoyeva Diyene Keyta bilan demografik barqarorlik va inson kapitali bo‘yicha hamkorlikni muhokama qildi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva BMT Bosh kotibi o‘rinbosari, BMT Aholishunoslik jamg‘armasi (UNFPA) ijrochi direktori Diyene Keyta bilan uchrashdi.
Muloqotda demografik barqarorlik, inson kapitali va aholi farovonligini ta’minlash bo‘yicha hamkorlikni yanada rivojlantirish masalalari muhokama qilindi.
Saida Mirziyoyeva O‘zbekistonning asosiy kapitali yosh avlod ekanini ta’kidladi. U demografik salohiyatni kelgusida dividend manbaiga aylantirish uchun inson, ayniqsa, ayollar va bolalarning salomatligi, ta’limi hamda xavfsizligiga investitsiya kiritish zarurligini bildirdi.
Saida Mirziyoyeva o‘zining Telegram kanalida demografik prognozlash tizimini yo‘lga qo‘yilayotganini ma’lum qildi. Shuningdek, «Demografik dividend — 2050» strategiyasini ishlab chiqish rejalashtirilayotganini aytdi.
Tomonlar demografik barqarorlikni faqat aholi soni bilan bog‘liq masala sifatida emas, balki ta’lim, sog‘liqni saqlash, bandlik, ijtimoiy himoya va oilalarni qo‘llab-quvvatlashni qamrab oladigan uzoq muddatli taraqqiyot masalasi sifatida ko‘rish zarurligini ta’kidladi.
Shuningdek, demografik ma’lumotlar va tahliliy prognozlar asosida qarorlar qabul qilish hamda inson kapitali va ijtimoiy xizmatlarga investitsiyalarni kuchaytirish bo‘yicha xalqaro hamkorlikni rivojlantirish masalalari muhokama qilindi.
Muloqotda aholining farovonligini oshirish va demografik jarayonlarni samarali boshqarishda ma’lumotlar hamda prognozlarning ahamiyatiga e’tibor qaratildi.
Prezident administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva Nyu-Yorkda «BlackRock» rahbariyati bilan uchrashdi.
Unda kompaniya prezidenti Robert Kapito, vitse-rais Tomas Donilon, «Global Infrastructure Partners» raisi va bosh ijrochi direktori Adebayo Ogunlesi, Moliyaviy va strategik investorlar guruhi global rahbari hamda kompaniyaning Yaqin Sharq mintaqasi bo‘yicha rahbari Charlz Hatami qatnashdi.
Muloqot davomida 2027-yilda Toshkent xalqaro moliya markazi faoliyatini yo‘lga qo‘yish masalasini muhokama qilindi. «BlackRock» ushbu Markaz konsepsiyasi va tuzilmasini ishlab chiqishda ko‘maklashmoqda.
AQSh ishbilarmon doiralari vakillari ishtirokidagi qo‘shma davra suhbatida O‘zbekiston hamda mintaqamizning yaqin o‘n yilliklarga mo‘ljallangan rivojlanish istiqbollari yuzasidan fikr almashildi.
O‘zbekiston yirik, samarali, sifatli sarmoyalar uchun yangi imkoniyatlar maydoniga aylanmoqda, dedi Saida Mirziyoyeva.
Mudofaa vaziriga ikki o‘rinbosar tayinlandi. Bu haqda vazirlik matbuot xizmati xabar berdi.
Jumladan, Prezidentning tegishli qaroriga muvofiq, polkovnik Zoidov Qahramonjon Obidjonovich O‘zbekiston mudofaa vazirining qurollanish va qurollantirish bo‘yicha o‘rinbosari lavozimiga tayinlandi.
Adliya polkovnigi Muratov Jahongir Dilshatovich vazirning komplayens va korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘yicha o‘rinbosari lavozimiga tayinlandi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev Andijon viloyatiga tashrif buyuradi.
Ikki kunlik safar dasturidan hududning sanoat va investitsiya salohiyati, energetika, qishloq xo‘jaligi, transport, turizm va boshqa sohalardagi loyihalar bilan tanishish o‘rin olgan. Davlatimiz rahbari mahallalardagi bunyodkorlik ishlarini ham ko‘zdan kechiradi. Qator yangi quvvatlarni ishga tushirish va istiqbolli loyihalar qurilishini boshlash ko‘zda tutilgan.
Shuningdek, Andijon viloyatini yanada rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari muhokamasiga bag‘ishlangan yig‘ilish bo‘lib o‘tadi.
