Daren Butler va Ali Kucukgocmen tomonidan yozilgan

ISTANBUL, 11-mart (Reuters) – Qamoqdagi Istanbul meri Ekrem Imomo‘g‘li ustidan o‘tkazilayotgan sud jarayoni sof siyosiy ish bo‘lib, uning navbatdagi saylovlarda Prezident Toyyib Erdo‘g‘onga qarshi chiqishiga yo‘l qo‘ymaslikka qaratilgan, dedi chorshanba kuni Reuters agentligiga bergan intervyusida Turkiyaning asosiy muxolifat yetakchisi.

55 yoshli Imomog’lu dushanba kuni Istanbul munitsipalitetiga aloqador 400 dan ortiq ayblanuvchilar ishtirokidagi mega-korrupsiya ishi bo’yicha o’zining birinchi sudida ishtirok etdi.

Prokurorlar uni jinoiy tashkilotni tenderlarni soxtalashtirish va poraxo’rlik yo’li bilan foyda olish maqsadida boshqarganlikda ayblagan, u va uning Respublika Xalq partiyasi (CHP) ayblovlarni rad etadi.

“Ochig’ini aytsam: Turkiyada sodir bo’layotgan voqealar oddiy ma’noda sud emas. Bu qonuniy jarayon emas, bu siyosiy jarayon”, – dedi CHP rahbari O’zgur O’zer.

Uning so‘zlariga ko‘ra, ish bo‘yicha mas’ul sudyaga “odil sudlov o‘tkazmaslik, balki Prezident Erdo‘g‘on istagan hukmni chiqarish” vazifasi yuklangan.

Erdo‘g‘on hukumati sud tizimiga hech qanday ta’sir ko‘rsatmasligini rad etadi va Turkiya sudlari mustaqil ekanini aytadi. Istanbul shahri bo‘yicha tergovni o‘tgan oy adliya vaziri etib tayinlangan Akin Glurek boshqargan.

Imomog‘lu qariyb bir yildan beri CHPga nisbatan sud tomonidan misli ko‘rilmagan tazyiqlar ostida tergov hibsxonasida qolmoqda. Huquq tashkilotlari va muxolif guruhlarning aytishicha, bu harakat NATOga a’zo Turkiyaning demokratik obro’siga putur yetkazadi.

Imomog’luni panjara ichida saqlang

O‘zer, Imomog‘luning sudgacha hibsdan qo‘yib yuborilishini kutmaganligini, bunday natijaga erishish uchun Turkiya ichida kattaroq jamoatchilik bosimi, xalqaro bosim yoki Erdo‘g‘onning so‘rov natijalariga ko‘ra ma’qullash reytingining yana ham pasayishi talab qilinishini aytdi.

O‘zerning aytishicha, Erdo‘g‘on Imomog‘luni qamoqda saqlamoqchi, chunki agar u ozodlikka chiqsa, muxolifat yetakchilari kelasi yil muddatidan oldin o‘tkaziladigan saylovlar oldidan butun mamlakat bo‘ylab tashviqot olib borishi mumkin.

“Agar Imommo’g’li tashqariga chiqsa, butun Turkiyani kezib, keng ko’lamli kampaniya boshlashi mumkin. Shuning uchun Prezident Erdo’g’an uni mamlakatda saqlamoqchi”, – dedi u.

Ommaviy so’rovlar Imommo’g’lining har bir prezidentlik saylovlarida Erdo’g’anga qarshi ijobiy natija ko’rsatganini ko’rsatdi, biroq partiya so’rovlari dunyoviy CHP va Erdo’g’onning islomchi AKP o’rtasida yaqin raqobat borligini ko’rsatmoqda.

O‘zerning aytishicha, Turkiya demokratiyasi 2003 yildan beri Turkiyani bosh vazir yoki prezident sifatida boshqargan Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘on davrida keskin yomonlashgan.

“Turkiyadagi demokratiya 50-60 yil orqaga ketgan boʻlsa kerak. “Biz dunyoning uchinchi divizioni deb ataydigan narsaga tushib qoldik.”

O‘zer, shuningdek, saylovlar yaqinlashar ekan, muxolifatga bosim kuchayishini kutayotganini aytdi.

“Vaziyat yomonlashadi va[Erdo’g’an]yanada tajovuzkor bo’ladi. Har xil hujumlarni ham qonuniy, ham boshqa yo’llar bilan qabul qilamiz”, dedi u, muxolifat qo’rqmaydi va Erdo’g’on va uning hukmron AK partiyasini ovoz berish kabinasida mag’lub etishiga ishonadi.

O‘zer, Erdo‘g‘on 2028 yilgi rejalashtirilgan ovoz berishni kutishdan ko‘ra, 2027-yil sentabr yoki oktyabr oyida bo‘lib o‘tadigan erta saylovlarga tayyorgarlik ko‘rayotganiga ishonishini aytdi. Buning sababi, konstitutsiyaga ko’ra, muddatidan oldin ovoz berish prezidentning qayta saylanishiga imkon beradi.

“Biz imkon qadar tezroq saylov o’tkazilishini xohlaymiz”, deb qo’shimcha qildi O’zer. “Agar saylov 2028-yil iyun oyida oʻtkazilsa, Erdogʻan oʻz nomzodini qoʻya olmaydi, agar saylov muddatidan oldin oʻtkazilsa, u oʻz nomzodini qoʻyishi mumkin”.

(Daren Butler tomonidan reportaj; Ece Toksabay tomonidan yozilgan; Garet Jons tomonidan tahrirlangan)

Source link

ANKARA, 11-mart (Reuters) – Turkiya prezidenti Toyib Erdo‘g‘on chorshanba kuni Eron urushi butun Yaqin Sharq mintaqasi “olovga otilishidan oldin to‘xtatilishi kerak”, dedi va diplomatiyaga imkoniyat berish kerakligini qo‘shimcha qildi.

NATO havo hujumidan mudofaa vositalari o‘tgan hafta Turkiya janubiga yo‘l olgan Eronning ikkita raketasini tutib oldi. Hududda NATO va AQSh tomonidan foydalaniladigan havo va radar bazasi joylashgan bo‘lib, o‘shandan beri alyans Turkiya janubidagi mudofaasini kuchaytirgan.

“Bu urush avj olib, butun mintaqani alangaga tashlamasdan oldin to’xtatilishi kerak. Agar diplomatiyaga imkoniyat berilsa, bunga erishish uchun yaxshi imkoniyat bor”, – dedi Erdo’g’an parlamentda deputatlarga.

Turkiya hukumati urushni to’xtatish uchun barcha tomonlar bilan hamkorlik qilayotganini qo’shimcha qilib, “Biz hozirda bo’lgan nozik davrni hisobga olgan holda juda ehtiyotkorlik bilan gapiryapmiz. Turkiyani atrofdagi yong’inlardan himoya qilish uchun ehtiyotkorlik bilan harakat qilmoqdamiz” dedi.

AQSh va Isroilning Eronga hujumlari boshlanishidan 12 kun oldin Turkiya ikki tomon o’rtasida vositachilik qilishni taklif qilgan edi. O‘shandan beri Prezident Erdo‘g‘an bir necha bor mojaroga barham berish uchun diplomatiya yo‘li bilan murojaat qilib, Turkiya o‘z milliy xavfsizligiga tahdid soladigan har qanday tahdidga javob qaytarishi haqida ogohlantirgan.

Turkiyaning asosiy muxolifatdagi Jumhuriyat Xalq partiyasi (CHP) yetakchisi O‘zg‘ur O‘zer chorshanba kuni bergan intervyusida Erdo‘g‘on shaxsiy munosabatlarni yaxshi saqlab qolish uchun AQSh prezidenti Donald Trampni nomini aytib tanqid qilishdan qochganini va bu AQSh rahbarini faqat ruhlantirganini aytdi.

O’zer, Turkiyaning “Prezident Trampning harakatlariga nisbatan jim bo’lib sukut saqlashi va uning nomutanosib kuchiga qarshi turmasligi betaraf emas” deb, AQSh mojaro chog’ida Turkiyaning sezgirligini inobatga olmaganini aytdi.

Prezident Erdog’an Qo’shma Shtatlar, Isroil va Eronning harakatlarini tanqid qilib, Amerika va Isroilning havo amaliyotlarini xalqaro huquqning “ochiq-oydin buzilishi” deb atadi.

Ammo boshqa ko‘plab jahon yetakchilari singari u o‘z izohlarida Trampning ismini aytishdan bosh tortdi. Prezident Erdo‘g‘onning Prezident Tramp bilan yaxshi shaxsiy munosabatlari o‘tgan yil davomida AQSh va Turkiya o‘rtasidagi ikki tomonlama taranglikni yumshatishga yordam berdi.

(Tuvan Gumrukju va Ece Toksabayning reportaji; Daren Butler va Ali Kuchukgocmenning Istanbuldagi qo’shimcha hisoboti; Jonatan Spayser va Garet Jons tomonidan tahrirlangan)

Source link

Agar Turkiya Eronni qo‘llab-quvvatlasa, Isroil Eronga hujum qilishi mumkin. Bu haqda yahudiy davlatining sobiq bosh vaziri Naftali Bennet ma’lum qildi, deb yozadi Bloomberg.

“Hech kim yangi islomiy ekstremistik ittifoq tuzmasligiga ishonchimiz komil boʻlishi kerak. Biz Turkiyadan terrorizm va islomiy ekstremizm bilan bogʻliq vaziyatni keskinlashtirmasligini istaymiz. Bu Turkiyaga bogʻliq. Agar ular bizni terror bilan oʻrab olishga harakat qilsalar, biz qarab turolmaymiz”, – dedi Bennet.

28-fevral kuni AQSh va Isroil Eronga qarshi harbiy operatsiya boshlab, mamlakatning eng yirik shaharlari, jumladan Tehronga hujum qildi. Oq uy oʻz harakatlarini goʻyoki Tehrondan kelayotgan raketa va yadroviy tahdidlar bilan oqladi.

Bunga javoban Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi Isroilga qarshi yirik qarshi hujum boshlanganini e’lon qildi. Bundan tashqari, Bahrayn, Iordaniya, Qatar, Quvayt, Birlashgan Arab Amirliklari va Saudiya Arabistonidagi Amerika obyektlariga zarbalar berildi.

Eronda u oliy rahnamo Oyatulloh Ali Xomanaiy va mamlakat rahbariyatining boshqa yuqori martabali vakillariga qilingan hujum natijasida o‘ldirilgan.

Source link

Kipr, Turkiya va Maldiv orollari kabi mashhur yo’nalishlarga sayohat qilishni rejalashtirayotgan britaniyalik dam oluvchilar o’z rejalarini qayta ko’rib chiqishga chaqirilmoqda, chunki Tashqi ishlar, Hamdo’stlik va Taraqqiyot idorasi (FCDO) Yaqin Sharq urushi davom etayotganligi sababli sayohat bo’yicha maslahatlarini yangilaydi.

To’qqizinchi kuni bo’lgan mojaro havo bo’shlig’ining yopilishiga, parvozlarning bekor qilinishiga va sayohatchilar uchun xavf ortishi haqida ogohlantirishlarga olib keldi. Britaniya fuqarolari allaqachon Ummon, Birlashgan Arab Amirliklari va boshqa jabrlangan hududlardan evakuatsiya qilingan va hukumat ularni uylariga xavfsiz olib kelish uchun charter reyslarini tashkil qilmoqda.

“To’g’ridan-to’g’ri mojaroga aloqador bo’lmagan mamlakatlar ham sayohatni buzishni boshdan kechirmoqda”, dedi FCDO va Britaniyaliklarga sayohat qilishdan oldin aviakompaniyalarning yangilanishlarini kuzatish, sug’urta qoplamasini tekshirish va FCDOda ro’yxatdan o’tishni maslahat berdi.

Barcha sayohatlardan voz kechish tavsiya etiladigan mamlakatlar

FCDO mojarolar, terrorizm va beqarorlik tufayli bir necha mamlakatlarga sayohat qilishdan ogohlantirdi.

Afg’oniston: Biz sayohatdan butunlay voz kechishni tavsiya qilamiz.

Eron: Britaniya fuqarolari jiddiy xavflar tufayli Erondagi mavjudligini qayta ko’rib chiqishga chaqirilmoqda.

Iroq: Federal Iroq va Kurdiston hududlariga barcha sayohatlar xavfli hisoblanadi.

Isroil va Falastin: Sayohat butunlay cheklangan.

Suriya: Suriyaga sayohat qilish qat’iyan tavsiya etilmaydi.

Yaman: Biz barcha sayohatlardan voz kechishni maslahat beramiz.

Qisman sayohat cheklovlari bo’lgan mamlakatlar

Ba’zi yo’nalishlar faqat asosiy sayohatlar uchun xavfsiz hisoblanadi, ko’pincha chegaradagi keskinliklar, mojaro hududlari yoki boshqa xavfsizlik xavfi tufayli.

yaqin Sharq

Bahrayn: Faqat asosiy maqsadlar uchun sayohat qiling.

Quvayt: Faqat asosiy maqsadlar uchun sayohat qiling.

Qatar: Faqat kerakli sabablarga ko’ra sayohat qiling.

Ummon: Duqmdagi Britaniya fuqarolariga belgilangan joyga evakuatsiya qilish tavsiya qilindi. Salaloh va uning atrofidagi joylarga tashrif buyuruvchilar iloji bo’lsa tark etishlari kerak.

Saudiya Arabistoni: Yaman chegarasiga yaqin hududlardan saqlaning. Ar-Riyod va Sharqiy viloyatda ehtiyot bo‘ling.

Iordaniya: Suriya chegarasiga yaqin hududlardan qoching. Boshqa barcha hududlar faqat asosiy sayohatlar uchun mo’ljallangan.

Birlashgan Arab Amirliklari, shu jumladan Dubay: Faqat muhim maqsadlarda sayohat qiling.

shimoliy afrika

Misr: Shimoliy Sinay va Misr-Liviya chegarasidan qoching. Shimoliy Sinay va Ismoiliya va G’arbiy cho’lning bir qismi faqat asosiy sayohatlar bilan cheklangan.

Janubiy va Markaziy Osiyo

Pokiston: Afgʻoniston yaqinidagi hududlar, Pokiston boshqaruvidagi Kashmirdagi Nazorat chizigʻi hamda Balujiston va Xayber-Paxtunxva tumanlaridan qoching. Shimoliy Sind va Panjob qismlari faqat asosiy sayohatlar uchun javob beradi.

Kavkaz

Armaniston: Armaniston-Ozarbayjon chegarasi va Ijevan va Noenbelyan oʻrtasidagi M16/H26 yoʻli boʻyidagi hududlardan saqlaning.

Ozarbayjon: Armaniston chegarasi yaqinida sayohat cheklangan. So’nggi mojarodan zarar ko’rgan janubi-g’arbiy mintaqaga sayohat faqat muhim sayohatdir.

Gruziya: Rossiya tomonidan bosib olingan Janubiy Osetiya va Abxaziya mintaqalaridan qoching. Ushbu chegaralarga bevosita qo’shni hududlar faqat asosiy sayohatlar uchun ishlatiladi.

Livan: Bayrutning ayrim hududlari va uning janubiy chekkalari o‘rab olingan.

Mashhur dam olish maskani: Ehtiyot bo’ling

Ko’pincha dam oluvchilar uchun xavfsiz deb hisoblangan yo’nalishlar Yaqin Sharqdagi mojaro bilan bog’liq global sayohatlarning to’xtatilishidan ta’sirlangan.

Kipr: Sayohat qilish hali ham mumkin, ammo FCDO terroristik hujumlarni, shu jumladan chet elliklar tez-tez bo’ladigan hududlarda ham bo’lmasligi haqida ogohlantiradi.

Turkiya: Suriya chegarasi yaqinida sayohat qilish qat’iyan man etiladi

Maldiv orollari: Havo hududining yopilishi sayohatlarning keng tarqalishiga olib keladi. Tashrif buyuruvchilarga aviakompaniyalar bilan bog’lanish, yangiliklarni kuzatish va sug’urta qoplamasini ko’rib chiqish tavsiya etiladi.

Shri-Lanka: To’g’ridan-to’g’ri ishtirok etmagan bo’lsa-da, Yaqin Sharqdagi keskinlik kuchayishi sababli parvozlar to’xtatildi. Sayohatchilar jadval va sug’urtani tasdiqlashlari kerak.

Hodisa Yaqin Sharq urushi to‘qqizinchi kunga kirgan paytga to‘g‘ri keldi, Amerika bombardimonchi samolyoti Britaniyaga qo‘ndi, chunki AQSh Eronga hujumlar “ko‘payib ketishi” haqida ogohlantirmoqda.

Ummondan Britaniya fuqarolarini olib ketayotgan hukumatning ikkinchi charter reysi shanba kuni soat 12:30 da Gatvik aeroportiga qo’ndi, chunki urush zonasida qolgan odamlarga yordam berish harakatlari davom etmoqda. Titan Air aviakompaniyasining reysi Maskat xalqaro aeroportidan soat 17:30da jo‘nab ketdi, so‘ng Misr poytaxti Qohirada qisqa vaqt qolib ketdi.

Kelganlar mintaqada keng tarqalgan mojaro boshlanganidan beri Birlashgan Arab Amirliklaridan qaytgan 6500 ga yaqin Britaniya fuqarolariga qo’shilishdi.

Shanba kuni ertalab shaharda portlash ovozlari eshitilgandan so’ng, Amirliklar Dubayga va Dubayga barcha reyslarni to’xtatishini e’lon qildi.

Taxminan 30 daqiqadan so’ng aviakompaniya o’z faoliyatini davom ettirishini e’lon qildi va o’sha kuni tushdan keyin parvozlar uchun bron qilinganligini tasdiqlagan yo’lovchilar aeroportga borishlari mumkinligini aytishdi.

Dubay xalqaro aeroporti X-dagi postda parvozlar to’xtatilganidan keyin qisman tiklanganini aytdi, ammo odamlarni aviakompaniyalari parvozlarini tasdiqlash uchun ular bilan bog’lanmaguncha aeroportga bormaslikka chaqirdi.

Britaniyaning mojarodagi kelajakdagi roli shubha ostida qolmoqda, tashqi ishlar vaziri Devid Lemmi Qirollik havo kuchlari samolyotlari Eronning Yaqin Sharqdagi Britaniya manfaatlariga hujum qilish uchun foydalanilgan raketa bazalariga qonuniy ravishda hujum qilishi mumkinligini aytdi.

Ser Keir Starmer Yaqin Sharqdagi mojaro 10-kunida davom etar ekan, odamlarni uyda ishontirishga harakat qiladi. Bosh vazir dushanba kuni Londondagi jamoat markaziga tashrif buyurib, Buyuk Britaniyadagi odamlarga ta’sirini muhokama qilishi kerak.

Tashrifi oldidan u Britaniya “Britaniyaliklarning xavfsizligini ta’minlash uchun kechayu kunduz ishlayotganini” aytdi va uyda britaniyaliklar “do’stlari va oilalari kasal bo’lib qolishidan xavotirda” ekanini tan oldi.

“Bizning xodimlarimiz muhtojlarga yordam berish uchun joylarda, hukumat tomonidan taqdim etilgan parvozlar odamlarning uylariga qaytishlariga yordam bermoqda va bizning tinimsiz harbiylarimiz ittifoqchilarimiz va manfaatlarimizni himoya qilish uchun mintaqa bo’ylab parvoz qilmoqda”, dedi u.

E’lon urushning jahon iqtisodiyotiga ta’siri haqidagi taxminlar fonida e’lon qilindi.

Uning o‘g‘li Mojtaba Xameneiy yakshanba kuni Eronning oliy rahbari urush boshida Isroil hujumida o‘ldirilganidan so‘ng uning vorisi etib tayinlandi.

Avvalroq, ser Keyr prezident Tramp bilan telefon orqali ikki mamlakatning mintaqadagi harbiy hamkorligi haqida gaplashgan, bu AQSh prezidenti ijtimoiy tarmoqdagi postida uni tanqid qilgani va Britaniyaning yordami juda sekin ekanligini aytganidan bir kun o‘tib ijobiy ishora bo‘lgan edi.

Janob Tramp ser Keyrning Eronga qarshi harbiy harakatlarning birinchi to‘lqiniga ruxsat bermaslik qarorini bir necha bor tanqid qilgan.

Keyin Bosh vazir AQShning Britaniya bazalaridan Eron raketa bazalariga qarshi “mudofaa” operatsiyalarini o’tkazishga ruxsat berdi, to’rtta Amerika bombardimonchi samolyoti Glostershiredagi RAF Fairfordga qo’ndi va AQSh “ma’lum mudofaa operatsiyalari” uchun Britaniya bazalaridan foydalanishni boshladi.

Buyuk Britaniyaning Uels shahzodasi samolyot tashuvchi kemasini Yaqin Sharqqa jo‘natishga hozirlik ko‘rayotgani haqidagi xabarlarga javoban Tramp “Bizga endi bu kerak emas” va “Biz allaqachon g‘alaba qozonganimizdan keyin hech kimning urushga kirishiga muhtoj emasmiz!” dedi.

Harbiy kemalarni joylashtirish bo‘yicha hozircha qaror qabul qilinmagan.

Avvalroq Tashqi ishlar vaziri Ivette Kuper Ser Keyrni himoya qilib, u “Britaniya va uning manfaatlarini himoya qilishga haqli” va Buyuk Britaniya “o’z qarorlarini qabul qilishi” va “siyosatlarimizni xorijiy davlatlarga topshirmasligi” kerakligini aytdi.

U, shuningdek, ser Toni Blerning shaxsiy tadbirda Britaniya “Amerikani boshidan qo’llab-quvvatlashi kerak edi” degan tanqidini rad etdi.

“Oxirgi leyboristlar hukumatida vazirlar mahkamasi vaziri sifatida men ham Iroqda sodir boʻlgan voqealardan saboq olish muhim deb hisoblayman”, dedi u.

Ser Keyr AQSh bilan kelishmovchilikni kamaytirishga urinib, shu hafta boshida ikki davlat razvedka ma’lumotlarini bo’lishish va Yaqin Sharq mojarosida hamkorlik qilgani uchun maxsus munosabatlar “davom etayotganini” aytdi.

Liberal-demokratlar yetakchisi ser Ed Deyvi janob Trampning “noqonuniy urushi” va uning AQSh rahbari sifatida “takroriy haqoratlari va mamlakatimizga yetkazgan zarari”ni bahona qilib, Bosh vazirni qirolning AQShga davlat tashrifini bekor qilishga chaqirdi.

Shu bilan birga, Qirollik havo kuchlarining Typhoon va F-35 qiruvchi samolyotlari mintaqa bo’ylab mudofaa parvozlarini amalga oshirdi, Britaniya kuchlari esa Erondan Iroqqa uchirilgan hujumchi uchuvchisiz havo vositalarini ishga tushirdi.

Shuningdek, u bir mil balandlikda ucha oladigan va dron va raketalarning yaqinlashayotgani haqida oldindan ogohlantiruvchi Merlin vertolyotini o’z ichiga oladi.

Britaniyaliklarni mintaqadan uylariga olib kelish uchun hukumat tomonidan uchinchi charter reys yakshanba kuni Buyuk Britaniya vaqti bilan soat 19:00 dan oldin Ummonning Maskat shahridan jo‘nab ketishi rejalashtirilgan va shu hafta boshida Dubaydan tijorat reyslarini charter qilish rejalashtirilmoqda.

1-martdan beri 32 mingdan ortiq Britaniya fuqarosi mintaqani havo orqali tark etdi, jumladan Fors ko‘rfazi, Isroil va Livan.

MyLondondan ko’proq narsani qidiryapsizmi? London bo’ylab eng so’nggi va eng yaxshi yangiliklarni olish uchun bizning kundalik axborot byulletenimizga obuna bo’ling.

Source link

Turkiya uzoq vaqtdan beri Yevropa va Yaqin Sharq o‘rtasidagi geografik va diplomatik ko‘prik hisoblangan. Qo’shma Shtatlar va Eron o’rtasida keskinlik kuchaygani sari Turkiya hukumati birinchi navbatda vositachilik qilishga urinib, yana bir urush boshlash xato bo’lishini ogohlantirdi.

Turkiya tashqi ishlar vaziri Xoqon Fidan yanvar oyi oxirida Qatarda joylashgan Al-Jazira News Network telekanaliga bergan intervyusida, “Eron yadroviy faylni qayta muhokama qilishga tayyor”, dedi. “Qo’shma Shtatlardagi do’stlarimizga doim maslahat berganman: Eronliklar bilan fayllarni birma-bir yoping. Yadro masalasidan boshlang va uni yoping. Keyin boshqa masalalarga o’ting”.

Ko’p qirrali xavflarga ega bo’lgan murakkab ziddiyat

Turkiya hukumati AQSh-Isroilning Eron bilan urushi gumanitar, iqtisodiy va siyosiy oqibatlarga olib keladigan yong‘inga aylanib, mintaqa bo‘ylab tarqalishi mumkinligidan xavotirda. Eron va Turkiya 530 kilometrlik chegaraga ega va mintaqada asosan kurdlar ozchilik istiqomat qiladi.

Turkiya mojaro uning iqtisodiyotini tanazzulga solishi, Turkiyada inflyatsiyani yanada oshirishi, energiya ta’minoti zanjirlarida jiddiy to’siqlarni keltirib chiqarishi va turizmni to’xtatib qo’yishi mumkinligidan qo’rqadi.

Turkiya hukumati ham Yaqin Sharqdagi oldindan aytib bo‘lmaydigan siyosiy o‘zgarishlardan xavotirda va mintaqada kurd jangarilari bilan navbatdagi to‘qnashuvni ko‘rishni istamaydi.

Gumanitar nuqtai nazardan qaraganda, 2015-yilda kuzatilgan Turkiyaning qo‘shni mintaqalariga raketa hujumlari ham mamlakatning yana bir keng ko‘lamli qochqinlar harakatidan qo‘rqishini kuchaytirmoqda.

NATO ittifoqchisi bo’lgan Turkiya vazminlikni oshirmoqda

Turkiyada NATO uchun muhim boʻlgan bir qancha bazalar, jumladan, AQShning Turkiyadagi eng yirik harbiy bazasi boʻlgan Incirlik havo bazasi va sharqiy Malatya viloyatidagi Krechiklader bazalari joylashgan. Mahalliy rasmiylarga ko’ra, so’nggi kunlarda NATO ikkita Eron raketasini urib tushirgan, garchi Eron ham hujum qilmagan.

Birinchi samolyot 4-mart kuni O‘rta yer dengizi uzra Turkiya havo hududi tomon yo‘l olganida to‘xtatib qolindi. Anonimlik sharti bilan gapirgan hukumatga yaqin turk rasmiylari, raketa Kiprga yo‘l olayotganda yo‘nalishdan chiqib ketgan bo‘lishi mumkinligini taxmin qilishdi. Ayni paytda Eron harbiy amaldorlari Eron matbuotiga Turkiyaga qarata o‘q uzmaganliklarini aytib, hukumat Turkiya suverenitetini hurmat qilishiga ishontirdi.

Dushanba kuni Erondan ikkinchi ballistik raketa Turkiya havo hududiga kirgan va keyinroq Gaziantep osmonida tutib olingan. Bunga javoban Turkiya Mudofaa vazirligi Patriot raketaga qarshi mudofaa tizimi NATOning Krecik radar bazasi yaqinida joylashtirilishini ma’lum qildi.

Istanbulda joylashgan Iqtisodiy va tashqi siyosat tadqiqot markazi raisi Sinan Ulgen Turkiyaning betaraf qolishga harakat qilganini aytdi. AQSh-Isroilning Eron bilan urushi boshlanganidan beri Turkiya AQSh, Yevropa Ittifoqi va Fors ko’rfazi davlatlari bilan diplomatik kanallar izlanishlarini kuchaytirganini aytib, Turkiyaning urinishlari hozirgacha quloqqa quloq solmaganini aytdi.

Uning fikricha, urushayotgan tomonlarning hech biri hozirda jiddiy muzokaralar o’tkazishni o’ylamayapti, bu Turkiyaning diplomatik sa’y-harakatlari kelajakdagi roli uchun o’zini ko’rsatish vositasi ekanligini ko’rsatmoqda.

Turkiya hukumati qarama-qarshi tomonlar oʻrtasida teng asosda muzokaralar olib borish uchun “barcha hamkor davlatlar bilan kerakli kelishuvlarni diqqat bilan amalga oshirmoqda”, dedi hukumat rasmiysi.

Ammo Turkiya ikkilanishda. Boshqa tomondan, Tehron hukumatining qulashi qo‘shni davlatlarni xaosga olib kelishi mumkin. Boshqa tomondan, agar mavjud tizim davom etsa, ziddiyat va tartibsizliklar yuzaga kelishi ehtimoli bor.

Etnik ziddiyatlar va kurd ozchiligining roli

Ommaviy axborot vositalari AQShning Eronga quruqlikdagi hujumida kurd kuchlaridan foydalanishni rejalashtiryaptimi yoki yo’qmi, degan taxminlar Turkiya hukumatini xafa qildi.

Istanbulning vaqtinchalik lavozimidan chetlashtirilgan hokimi Imomo‘g‘li ustidan sud boshlandi

Ushbu videoni ko‘rish uchun JavaScript-ni yoqing va HTML5 videoni qo‘llab-quvvatlaydigan veb-brauzerga yangilashni o‘ylab ko‘ring.

Rasman Turkiya kurd jangari PKKni magʻlub boʻlgan, uning Suriyadagi qardosh guruhi YPG esa zaiflashgan deb hisoblaydi. Ammo Eron kurd guruhlarini qurollantirish mintaqadagi hokimiyat munosabatlarini o’zgartirishi mumkin.

Bu Turkiyaning PKK bilan tinchlik jarayoniga putur etkazishi mumkin, hukumat buni “Terrordan xoli Turkiya” tashabbusi deb ataydi.

Yangi qochqinlar harakatidan qo’rqish

Turkiya hukumati 2015-yilda Suriyadagi fuqarolar urushidan qochgan millionlab qochqinlarni iqtisodiy qiyinchiliklarga qaramay qabul qildi. Hozirda hukumat eronliklar xavfsiz joyga evakuatsiya qilinadigan shunga o’xshash vaziyatga duch kelishni istamayapti.

Eronliklar o’z uylarida zo’ravonlikdan qochib Turkiyaga kirib kelishmoqda, ammo ekspertlar ularning ko’p sonli bu yerga kelishini kutishmaydi. Rasm: Dilara Senkaya/REUTERS

OAV xabarlariga ko’ra, so’nggi yillarda ikki davlat o’rtasidagi chegara devori kengaytirilgan, umumiy chegaraning Eron tomonida kontslagerlar qurish rejalari mavjud. Biroq hukumat ham, ekspertlar ham hozirda qochqinlar soni keskin oshishini kutmasligini aytishmoqda.

Xavfsizlik bo’yicha ekspert janob Ulgen 1990-yillarda Iroqdan, 2010-yillarda Suriyadan kelgan qochqinlarga ishora qilib, ularning aksariyati mamlakatdagi fuqarolar urushlari ko’plab guruhlar o’rtasidagi to’qnashuvga aylanmaguncha tark etmaganini ta’kidladi.

Hozircha chegara idoralari odamlarning keng ko‘lamli harakatlanishi haqida xabar bermagan. Ko’p sonli qochqinlar mintaqadan qochib ketgan taqdirda ham, ularning ba’zilari faqat eronlik bo’lishi kutilmoqda, qo’shimcha 2 million afg’on ham Eronni tark etib, g’arbga yo’l olishi kutilmoqda.

Turkiya umidsizlikdami?

Yevropa Komissiyasi prezidenti Ursula fon der Leyen yaqinda ijtimoiy tarmoqdagi postida Turkiya hukumatining “ushbu inqirozning migratsiyaga potentsial ta’sirini bartaraf etishga tayyorlik sa’y-harakatlarini” olqishladi va Turkiyaning yangi ommaviy migratsiya harakatlaridan xavotirlariga izoh berdi.

“Mintaqaviy va global barqarorlik xavf ostida, – deya qo’shimcha qildi u, – va biz buni juda yaxshi tushunamiz”.

Turkiyadagi ko’pchilik buni Yevropa yana Turkiyani sharqdan qochgan qochqinlarni Yevropa Ittifoqiga yetib bormasdan qabul qilish uchun bufer zonaga aylantirayotganining signali sifatida izohlaydi.

Gulsen Solaker va Maren Sass ushbu maqolaga hissa qo’shdilar. Ushbu maqola dastlab nemis tilida yozilgan.

Source link